Đầu năm 2026, cúm A H5N1 Việt Nam 2026 một lần nữa trở thành mối lo ngại của ngành y tế sau khi ghi nhận một số ca nhiễm rải rác tại các tỉnh có tổng đàn gia cầm lớn. Mặc dù Bộ Y tế khẳng định chưa có bằng chứng lây từ người sang người, nhưng các chuyên gia dịch tễ học nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giám sát chặt chẽ và nâng cao ý thức phòng tránh trong cộng đồng, đặc biệt là nhóm dân số có nguy cơ cao. Bài viết dưới đây tổng hợp những thông tin cập nhật và khuyến cáo phòng bệnh từ các chuyên gia.
Tình hình cúm A H5N1 tại Việt Nam đầu năm 2026
Từ đầu năm 2026 đến giữa tháng 4, Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) xác nhận đã phát hiện 4 ổ dịch cúm gia cầm H5N1 tại các tỉnh Đồng Tháp, Long An, Tiền Giang và Nghệ An. Trong số đó, có 2 trường hợp người tiếp xúc trực tiếp với gia cầm bệnh tại Đồng Tháp được cách ly theo dõi, trong đó một trường hợp xét nghiệm dương tính với H5N1 nhưng đã được điều trị kịp thời và hồi phục hoàn toàn. Đây là ca đơn lẻ và không có dấu hiệu lây lan ra cộng đồng.
Về phía gia cầm, hơn 85.000 con gia cầm đã bị tiêu hủy tại các ổ dịch để ngăn chặn sự lây lan của virus. Ngành thú y và y tế địa phương đã triển khai vành đai kiểm soát bán kính 3 km, đồng thời đẩy nhanh tiêm phòng vaccine cho đàn gia cầm trong phạm vi 5 km xung quanh ổ dịch. Virus H5N1 clade 2.3.4.4b — biến thể đang lưu hành — đã được ghi nhận có tỷ lệ tử vong cao ở gia cầm nhưng chưa cho thấy khả năng lây lan dễ dàng giữa người với người.
Tại sao H5N1 vẫn là mối lo ngại dài hạn?
Virus cúm A H5N1 đáng lo ngại hơn cúm thông thường ở chỗ tỷ lệ tử vong ở người nhiễm bệnh rất cao — theo dữ liệu lịch sử của WHO, tỷ lệ này dao động 40-60% tùy từng đợt bùng phát. Mặc dù virus hiện chưa lây từ người sang người hiệu quả, nhưng sự biến đổi liên tục của virus cúm luôn đặt ra nguy cơ xuất hiện biến thể mới có khả năng lây lan mạnh hơn.
Tại Việt Nam, điều kiện chăn nuôi gia cầm thả rông và giết mổ thủ công tại chợ truyền thống vẫn còn phổ biến ở nhiều vùng nông thôn, tạo ra nguy cơ tiếp xúc cao giữa người và gia cầm nhiễm bệnh. WHO và Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO) đã xếp Việt Nam vào nhóm các quốc gia cần giám sát tăng cường do mật độ chăn nuôi gia cầm cao và tiếp giáp với Trung Quốc — nơi đang có nhiều biến thể H5N1 lưu hành. Bối cảnh này đòi hỏi cả hệ thống y tế lẫn người dân cần nâng cao cảnh giác.
Hướng dẫn phòng tránh cho người dân
Bộ Y tế và Cục Y tế dự phòng đưa ra các khuyến cáo cụ thể cho người dân như sau. Về tiếp xúc với gia cầm: tuyệt đối không tiếp xúc trực tiếp với gia cầm ốm, chết, hoặc không rõ nguồn gốc. Khi cần xử lý gia cầm, phải đeo găng tay, khẩu trang và rửa tay sát khuẩn ngay sau đó. Không mua bán gia cầm sống tại các chợ không được cấp phép.
Về ăn uống: chỉ sử dụng thịt và trứng gia cầm đã được nấu chín hoàn toàn ở nhiệt độ trên 70 độ C — không ăn tiết canh gia cầm, không ăn thịt gia cầm sống hoặc tái. Thịt gia cầm từ nguồn có kiểm dịch thú y và được chế biến chín kỹ là an toàn tuyệt đối.
Về triệu chứng cần theo dõi: nếu trong vòng 7-10 ngày sau khi tiếp xúc với gia cầm mà xuất hiện các triệu chứng sốt cao (trên 38 độ C), ho, khó thở, đau cơ, cần đến cơ sở y tế ngay và thông báo lịch sử tiếp xúc với gia cầm cho bác sĩ. Việc điều trị sớm bằng thuốc kháng virus Oseltamivir (Tamiflu) trong 48 giờ đầu có thể giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nặng.
Hệ thống y tế Việt Nam sẵn sàng ứng phó
Bộ Y tế cho biết Việt Nam đã được chuẩn bị tốt hơn nhiều so với các đợt dịch H5N1 trước đây. Hệ thống giám sát dịch tễ học hiện đại với mạng lưới hơn 300 điểm giám sát gia cầm và con người trên toàn quốc; kho dự trữ thuốc Oseltamivir đủ đáp ứng điều trị cho 100.000 người; và năng lực xét nghiệm RT-PCR H5N1 được triển khai tại 63 tỉnh thành là những điểm mạnh của hệ thống y tế hiện tại.
Ngoài ra, vaccine cúm mùa bảo vệ chéo một phần và vaccine H5N1 đặc hiệu đang trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 tại Việt Nam — nếu được phê duyệt, đây sẽ là biện pháp phòng bệnh chủ động quan trọng nhất cho nhóm nguy cơ cao gồm nông dân chăn nuôi gia cầm, nhân viên y tế và những người làm việc tại lò mổ. Người dân không nên hoang mang quá mức, nhưng cần tuân thủ nghiêm các khuyến cáo phòng bệnh để bảo vệ bản thân và cộng đồng.